การพัฒนาระบบการดูแลสุขภาพจิตแบบบูรณาการสำหรับนักศึกษาชั้นปีที่ 1 มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี
Keywords:
ภาวะซึมเศร้า, การคัดกรองสุขภาพจิต, การสนับสนุนจากเพื่อน, การดูแลแบบไร้รอยต่อ, นวัตกรรมบริการสุขภาพจิตAbstract
ปัญหาสุขภาพจิตในนักศึกษาระดับอุดมศึกษามีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในนักศึกษาชั้นปีที่ 1 ซึ่งอยู่ในช่วงการเปลี่ยนผ่านจากวัยมัธยมศึกษาสู่ชีวิตมหาวิทยาลัย ต้องปรับตัวพร้อมกันหลายด้าน การวิจัยนี้เป็นการวิจัยและพัฒนา (Research and Development: R&D) ดำเนินการในระยะที่ 1 - 2 มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาสถานการณ์ปัญหาสุขภาพจิตและช่องว่างของระบบดูแลสุขภาพจิตเดิมของนักศึกษาชั้นปีที่ 1 มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี และ (2) พัฒนาและประเมินผลลัพธ์เบื้องต้นของระบบการดูแลสุขภาพจิตเชิงสถาบันแบบบูรณาการ 4 ระดับ
ระยะที่ 1 ใช้รูปแบบเชิงพรรณนา ประชากรคือนักศึกษาชั้นปีที่ 1 มหาวิทยาลัยอุบลราชธานีทั้ง 12 คณะ/วิทยาลัย จำนวน 4,800 คน กลุ่มตัวอย่างคือผู้สมัครใจเข้าร่วมกิจกรรมคัดกรองสุขภาพจิตในช่วงกิจกรรมรับน้องก่อนเปิดภาคการศึกษา ปีการศึกษา 2568 (n = 2,785 คิดเป็นอัตราการตอบกลับร้อยละ 58.0) ซึ่งได้จากการสุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจงร่วมกับความสมัครใจ (Purposive and Voluntary Sampling) เก็บข้อมูลเดือนมิถุนายน 2568 ด้วยแบบประเมินคัดกรองภาวะซึมเศร้า 9 คำถาม (9Q) และแบบประเมินการฆ่าตัวตาย 8 คำถาม (8Q) ผ่านระบบออนไลน์ UBU Wellmind วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา (จำนวน ร้อยละ) และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (Content Analysis) ผลการศึกษาพบว่ากลุ่มเสี่ยงสูง (สีแดง) มีเพียงร้อยละ 1.5 แต่ระบบดูแลเดิมยังขาดการบูรณาการระหว่างหน่วยงาน ขาดกลไกติดตามกลุ่มเสี่ยงในระดับคณะ และขาดการดูแลในระดับเพื่อนนักศึกษา
จากช่องว่างดังกล่าว ระยะที่ 2 จึงได้พัฒนาระบบดูแลสุขภาพจิตเชิงสถาบัน 4 ระดับ ประกอบด้วย โรงพยาบาลมหาวิทยาลัย สำนักพัฒนานักศึกษา คณะ/วิทยาลัย และเครือข่ายเพื่อนช่วยเพื่อนผ่านชมรม UBU Cheerful Club เชื่อมต่อด้วยระบบดิจิทัล UBU Wellmind ภายใต้หลักการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลและความยินยอมของนักศึกษา โดยออกแบบให้สอดรับกับ SDG 3 และกรอบ EdPEx ผลการคัดกรองรอบแรกภายใต้ระบบใหม่ในปีการศึกษา 2569 (เก็บข้อมูลวันที่ 1 - 3 มิถุนายน 2569; n = 3,290 คิดเป็นร้อยละ 64.5 จากทั้งหมด 5,100 คน) พบกลุ่มเสี่ยงสูงเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 5.3 หรือเพิ่มขึ้น 3.5 เท่าจากปีก่อนหน้า ทั้งนี้ตัวเลขดังกล่าวเป็นข้อมูลพื้นฐาน (Baseline) ของระบบใหม่ เมื่อติดตามกลุ่มเสี่ยงสูงให้กลับมารับการคัดกรองซ้ำ พบว่ามีผู้กลับมาเพียง 4 ราย จาก 175 ราย สะท้อนว่ากระบวนการติดตามยังต้องได้รับการพัฒนาต่อในระยะที่ 3 ผลการวิจัยนี้ชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นเร่งด่วนในการบูรณาการระบบดูแลสุขภาพจิตนักศึกษาเชิงนโยบายระดับสถาบัน เพื่อลดภาระโรคและเสริมสร้างคุณภาพชีวิตของบัณฑิตในระยะยาว
Downloads
References
กองส่งเสริมและพัฒนาสุขภาพจิต กรมสุขภาพจิต. (2567). คู่มือแบบประเมินคัดกรองผู้ที่มีปัญหาพฤติกรรมการฆ่าตัวตาย (2Q plus, 9Q, 8Q, MIND-6, ASSIST-LITE). กรมสุขภาพจิต.
อธิชาติ โรจนะหัสดิน, และ จันทิมา อังคพณิชกิจ. (2564). สถานการณ์ภาวะซึมเศร้าของนักศึกษามหาวิทยาลัยไทย. วารสารเทคโนโลยีสุรนารี, 15(1), 61-86.
Dennis, C. L. (2003). Peer support within a health care context: A concept analysis. International Journal of Nursing Studies, 40(3), 321-332. https://doi.org/10.1016/S0020-7489(02)00092-5
Kodner, D. L., & Spreeuwenberg, C. (2002). Integrated care: Meaning, logic, applications, and implications: A discussion paper. International Journal of Integrated Care, 2, e12. https://doi.org/10.5334/ijic.67
Liangruenrom, N., Joshanloo, M., Hutaphat, W., & Kittisuksathit, S. (2025). Prevalence and correlates of depression among Thai university students: Nationwide study. BJPsych Open, 11(2), e59. https://doi.org/10.1192/bjo.2025.21
Lotrakul, M., Sumrithe, S., & Saipanish, R. (2008). Reliability and validity of the Thai version of the PHQ-9. BMC Psychiatry, 8, 46. https://doi.org/10.1186/1471-244X-8-46
Taylor, M. E., Liu, M., Abelson, S., Eisenberg, D., Lipson, S. K., & Schueller, S. M. (2024). The reach, effectiveness, adoption, implementation, and maintenance of digital mental health interventions for college students: A systematic review. Current Psychiatry Reports, 26(12), 683-693. https://doi.org/10.1007/s11920-024-01545-w
United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. United Nations.
World Health Organization. (2023). Depressive disorder (depression). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression
