การศึกษาผลของการใช้สื่อวิดีโอสั้นผ่านระบบคิวอาร์โค้ดเพื่อส่งเสริมความรู้ด้านสมุนไพรอย่างปลอดภัยของผู้เข้าชม ณ พิพิธภัณฑ์สมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
Keywords:
การรู้เรื่องสุขภาพ, สื่อการเรียนรู้ด้วยคิวอาร์โค้ด, การศึกษาในพิพิธภัณฑ์, การตระหนักรู้ความปลอดภัยของสมุนไพรAbstract
พิพิธภัณฑ์สมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เป็นที่จัดแสดงตัวอย่างสมุนไพรทั้งพืช สัตว์และแร่ธาตุ เพื่อใช้เป็นแหล่งการเรียนรู้นอกชั้นเรียนสำหรับนิสิตเภสัชศาสตร์และบุคคลภายนอกที่มีความสนใจ โดยเข้าชมศึกษาด้วยตนเองผ่านการอ่านป้ายข้อมูลแบบปกติ เพื่อให้เกิดความสะดวกและเป็นที่น่าสนใจต่อผู้เข้าชมพิพิธภัณฑ์สมุนไพร คณะผู้วิจัยจึงได้พัฒนาสื่อวิดีโอสั้นผ่านระบบคิวอาร์โค้ด (QR Code) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลการทดลองใช้สื่อวิดีโอสั้นผ่านระบบคิวอาร์โค้ด (QR Code) ในพิพิธภัณฑ์สมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในด้านประสิทธิภาพของสื่อและระดับความเข้าใจของผู้เข้าชมพิพิธภัณฑ์สมุนไพร รวมทั้งศึกษาความพึงพอใจของผู้เข้าชมพิพิธภัณฑ์หลังการรับชมสื่อวิดีโอสั้นที่พัฒนาขึ้น กลุ่มตัวอย่างคือผู้เข้าชมพิพิธภัณฑ์สมุนไพรจำนวน 31 คน โดยวิธีการเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบตามสะดวก (Convenience Sampling) และเข้าร่วมรับชมสื่อด้วยความสมัครใจ (Volunteer Sampling) เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วย สื่อวิดีโอสั้นผ่านระบบคิวอาร์โค้ด (QR Code) จำนวน 7 เรื่อง ได้แก่ หญ้าดอกขาว พริกไทย ยาดำ ฝาง บัวบก ไพล และขมิ้นชัน และแบบสอบถามวัดระดับความเข้าใจและความพึงพอใจ โดยเนื้อหาของนวัตกรรมสื่อวิดีโอสั้นและข้อคำถามผ่านการตรวจสอบความเที่ยงตรงและความถูกต้องเชิงเนื้อหาโดยอาจารย์ผู้เชี่ยวชาญ ซึ่งมีค่าดัชนีความสอดคล้อง (IOC) เท่ากับ 1.00 และมีค่าความเชื่อมั่นของแบบสอบถาม (Cronbach's Alpha) เท่ากับ 0.94 สำหรับสถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ร้อยละ (%), ค่าเฉลี่ย (x-bar) และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (S.D.) จากการศึกษาพบว่า ผลการทดลองใช้สื่อและประสิทธิผลด้านความเข้าใจต่อสื่อวิดีโอสั้นผ่านระบบคิวอาร์โค้ดในภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุด (x-bar = 3.58, S.D. = 0.55, 89.52%) เมื่อพิจารณาเป็นรายมิติพบว่า ผู้เข้าชมมีความรู้พื้นฐานอยู่ในเกณฑ์สูง โดยเฉพาะในด้านความเข้าใจเกี่ยวกับส่วนของสมุนไพรที่ถูกต้องในการนำไปใช้ประโยชน์ (ใช้ถูกส่วน) และความเข้าใจในสรรพคุณและประโยชน์ของสมุนไพรแต่ละชนิดได้อย่างถูกต้อง (ใช้ถูกโรค) สำหรับผลการประเมินความพึงพอใจของสื่อวิดีโอสั้นในภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุดเช่นกัน (x-bar= 3.65, S.D. = 0.52) คิดเป็นร้อยละ 91.29 โดยระบบ QR Code ที่ติดตั้งบริเวณตู้จัดแสดงมีความสะดวก รวดเร็ว และเข้าถึงวิดีโอได้ง่ายที่สุด ดังนั้น สื่อวิดีโอสั้นผ่านระบบคิวอาร์โค้ดที่พัฒนาขึ้นจึงเป็นอีกทางเลือกหนึ่งที่สามารถนำมาใช้ควบคู่กับป้ายข้อมูลแบบดั้งเดิมในพิพิธภัณฑ์ได้ อีกทั้งยังเป็นเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพในการยกระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพ ตลอดจนส่งเสริมพฤติกรรมการใช้สมุนไพรอย่างเหมาะสมและปลอดภัยแก่ประชาชนได้อย่างเป็นรูปธรรม
Downloads
References
กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข. (2565). คู่มือประชาชนในการดูแลสุขภาพด้วยการแพทย์ แผนไทยและการใช้ยาสมุนไพรอย่างปลอดภัย. กรุงเทพฯ: สำนักงานกิจการโรงพิมพ์องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก.
กระทรวงสาธารณสุข. (2566). แผนปฏิบัติการด้านสมุนไพรแห่งชาติ ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2566 - 2570). นนทบุรี: กองส่งเสริมผู้ประกอบการสมุนไพร.
กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. (2565). คู่มือการดำเนินงานตามมาตรฐานระบบบริการสุขภาพด้านสุขศึกษาและการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพ. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข.
กาญจนา แก้วเทพ. (2552). ทฤษฎีสารและการรับสาร. นนทบุรี: ภาพพิมพ์.
กิติพิเชษฐ์ ธูปบูชา, ไชยวัฒน์ เอี่ยมกระจ่าง, และ สุรพงษ์ วิริยะ. (2569). การพัฒนาและประเมินโมชันอินโฟกราฟิก เพื่อสร้างความเข้าใจ เรื่องโรคเบาหวานระยะสงบ. วารสารวิทยาศาสตร์ วิศวกรรมศาสตร์ และเทคโนโลยี, 6(1), 17-26.
ชัยศักดิ์ จันศรีนิยม. (2564). พริกไทยทั้ง2 [Status update]. Facebook. สืบค้นจาก https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid0326kXEUU8Ua5TYAPTXiDjzkww4g1oo9aCCB2XBXSDiPkfcR5tb6rEZsTq2RSFLTdcl&id=100068013904261
ชัยศักดิ์ จันศรีนิยม. (2564). ยาดำ [Status update]. Facebook. สืบค้นจาก https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid02Cw6nwYFHSDk6oi2z1NrLH6t6GKJwSRrva63PwLcVUfZrbjtqM9eV44ySK8faNQosl&id=100068013904261&_rdr
ชัยศักดิ์ จันศรีนิยม. (2566). บัวบก [Status update]. Facebook. สืบค้นจาก https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid02MavNvoFhHwxqjnQo9uU7wjJ47sUvAvQj1FDp1x4qpqLhvj3gtaiNJQPi4JhuKkURl&id=100068013904261
ณัชชา พัฒนะนุกิจ, พิสิทธิ์ โสภณพงศพัฒน์, ขวัญใจ จริยาทัศน์กร, รัชนี จันทร์เกษ, และ ณัฐวิโรจน์ มหายศ. (2568). การเลือกซื้อผลิตภัณฑ์สมุนไพรและการใช้บริการทางการแพทย์แผนไทยและแพทย์ทางเลือกที่สัมพันธ์กับความรอบรู้ด้านสุขภาพของประชาชน. วารสารสหวิทยาการสังคมศาสตร์และการสื่อสาร, 8(1), 1-20.
ธัญญลักษณ์ พลวัน, สุพรรษา กุลแก้ว, และ ณัฐสิทธิ์ เกิดศรี. (2557). การศึกษาพฤติกรรมการใช้เทคโนโลยีและปัจจัยที่มีผลต่อการยอมรับเทคโนโลยี QR Code ของกลุ่มประชากรในเขตกรุงเทพมหานคร. วิศวกรรมสาร มก., 27(88), 29-40.
ธิติพงษ์ วงสาโท, ละออ โควาวิสารัช, ทวีศักดิ์ สรรเพชุดา, กฤษฎา จินดา, สดใส วิเศษสุด, และ อนุวัฒน์ ไชยวงศ์เย็น. (2558). การพัฒนาระบบนำชมพิพิธภัณฑ์แบบเครือข่ายด้วยคิวอาร์โค้ดบนสมาร์ทโฟน. วารสารการจัดการ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์, 4(1), 12–22.
นนทเลิศ เลิศนิติกุล และ รุทธ์ สุทธิศรี. (2565). ขมิ้นชัน [Status update]. Facebook. สืบค้นจาก https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid096y6MJNkitrNs8AhFWWnBYj5sPjyBupSmxt9fH2fDvAEhDxeuZ6QT1VRzTWJiiR2l&id=100068013904261
นนทเลิศ เลิศนิติกุล และ รุทธ์ สุทธิศรี. (2566). ไพล [Status update]. Facebook. สืบค้นจาก https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid0ZWDqYudFJhxv8vreWwzQv7fYP8nik9TtLTFip4e6gdGkzA9AwQsCtpuhk1DqsbmPl&id=100068013904261
บุญชม ศรีสะอาด. (2560). การวิจัยเบื้องต้น (พิมพ์ครั้งที่ 10). กรุงเทพฯ: สุวีริยาสาส์น.
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขของผลิตภัณฑ์สมุนไพรขายทั่วไป พ.ศ. 2569. (2 กุมภาพันธ์ 2569). ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม 143 ตอนพิเศษที่ 29 ง, หน้า 8.
ปิยฉัตร โมฑะกุล. (2566). การศึกษาอิทธิพลของการฝังโฆษณาในวิดีโอสั้นที่ส่งต่อความตั้งใจซื้อสินค้าบนแพลตฟอร์มวิดีโอสั้นของผู้บริโภคในประเทศไทย (วิทยานิพนธ์ ปริญญามหาบัณฑิต). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ไพศาล กาญจนวงศ์ และ อาบทิพย์ กาญจนวงศ์. (2560). การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีบาร์โค้ดสองมิติเพื่อบริการข้อมูลให้นักท่องเที่ยวในแหล่งท่องเที่ยว กรณีศึกษา วัดพระธาตุดอยสุเทพวรวิหาร เชียงใหม่. วารสารศรีนครินทรวิโรฒวิจัยและพัฒนา (สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์), 9(17), 120–134.
วสุธิดา นุริตมนต์ และ ทรงวิทย์ เจริญกิจธนลาภ. (2561). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการยอมรับเทคโนโลยีและความตั้งใจใช้บริการชำระเงินของผู้บริโภครุ่นใหม่ด้วยโปรแกรมประยุกต์คิวอาร์โค้ดผ่านโทรศัพท์เคลื่อนที่สมาร์ทโฟน. วารสารวิชาการนวัตกรรมสื่อสารสังคม, 6(2), 40-50.
วิชชุดา ธนกิจเจริญพัฒน์ และ รุทธ์ สุทธิศรี. (2567) ฝาง [Status update]. Facebook. สืบค้นจาก https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=840671304876659&id=100068013904261&rdid=tx6HcQ5BoY53rEiq#
วิชชุดา ธนกิจเจริญพัฒน์. (2567) หญ้าดอกขาว [Status update]. Facebook. สืบค้นจาก https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid0wZBVaMKuSaHnjHwtymFJADK5FMWCrsNfSBh9oMyUQrY7v1AZfgQ6AasAtZEjUc57l&id=100068013904261
สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. (2566). หลักการใช้สมุนไพรอย่างปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ. กองผลิตภัณฑ์สมุนไพร. สืบค้นจาก https://herbal.fda.moph.go.th/knowledge/home-healers
สิโรดม มณีแฮด และ สรัญญา เชื้อทอง. (2563). การสื่อสารสุขภาพของกรมควบคุมโรคโดยใช้เรื่องเล่าอินโฟกราฟิกในสถานการณ์โควิด-19. วารสารการสื่อสารมวลชน, 8(2), 91-119.
Best, J. W. (1981). Research in Education (4th ed.). USA: Prentice-Hall.
Davis, F. D. (1989). Perceived usefulness, perceived ease of use, and user acceptance of information technology. MIS Quarterly, 13(3), 319-340.
Mayer, R. E. (2009). Multimedia learning (2nd ed.). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511811678
Miller, G. A. (1956). The magical number seven, plus or minus two: Some limits on our capacity for processing information. Psychological Review, 63(2), 81-97.
Rovinelli, R. J., & Hambleton, R. K. (1977). On the use of content specialists in the assessment of criterion-referenced test item validity. Tijdschrift voor Onderwijsresearch, 2(2), 49-60.
Sweller, J. (1988). Cognitive load during problem solving: Effects on learning. Cognitive Science, 12(2), 257-285.
