การตรวจสอบความใช้ได้ และการประมาณค่าความไม่แน่นอนของวิธีทดสอบปริมาณของแข็งละลายน้ำทั้งหมด และปริมาณของแข็งแขวนลอยทั้งหมดในตัวอย่างน้ำตามมาตรฐาน ISO/IEC17025
Keywords:
การตรวจสอบความใช้ได้ของวิธีทดสอบ, ความไม่แน่นอนของการวัด, ของแข็งละลายน้ำทั้งหมด, ของแข็งแขวนลอยทั้งหมด, มาตรฐาน ISO/IEC 17025Abstract
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อตรวจสอบความใช้ได้ของวิธีทดสอบและประมาณค่าความไม่แน่นอนของการวัดสำหรับการวิเคราะห์ปริมาณของแข็งละลายน้ำทั้งหมด (TDS) และปริมาณของแข็งแขวนลอยทั้งหมด (TSS) ในน้ำทิ้งจากโรงงานอุตสาหกรรม น้ำทิ้งจากอาคาร และน้ำประปา ตามมาตรฐาน ISO/IEC 17025 โดยศึกษาสมรรถนะของวิธีทดสอบด้านความเที่ยง ความแม่นยำ ขีดจำกัดการตรวจพบ (LOD) และขีดจำกัดการหาปริมาณ (LOQ) สำหรับการทดสอบ TDS ใช้สารละลายมาตรฐานโซเดียมคลอไรด์ที่ระดับความเข้มข้น 100, 2,500 และ 5,000 mg/L ส่วน TSS ใช้ Fortified Sample จาก Sigma Cell® Type 20 ที่ระดับความเข้มข้น 5, 250 และ 500 mg/L โดยทำการวิเคราะห์ซ้ำ 10 ครั้งเพื่อประเมินความเที่ยงภายใต้สภาวะทำซ้ำ และประเมินความเที่ยงภายในห้องปฏิบัติการจากการวิเคราะห์ในหลายวัน นอกจากนี้ยังดำเนินการเปรียบเทียบผลระหว่างห้องปฏิบัติการ การทดสอบความชำนาญ (Proficiency Testing; PT) และการประมาณค่าความไม่แน่นอนของการวัดที่ระดับความเชื่อมั่นร้อยละ 95 (k = 2) ตามแนวทาง ISO Guide 98-3 (GUM). ผลการศึกษาพบว่าวิธีทดสอบ TDS (100 - 5,000 mg/L) และ TSS (5 - 500 mg/L) มีความเที่ยงเป็นไปตามเกณฑ์ AOAC โดยค่า %RSDr และ %RSDR ต่ำกว่าค่าที่คาดการณ์จากสมการ Horwitz และค่า HORRAT อยู่ในเกณฑ์ยอมรับทุกระดับความเข้มข้น ค่า %Recovery ของ TDS อยู่ในช่วง 96.00 - 100.82 และ TSS อยู่ในช่วง 80.00 - 110.00 ซึ่งเป็นไปตามเกณฑ์การยอมรับที่กำหนด ค่า LOD และ LOQ ของ TDS เท่ากับ 5 และ 20 mg/L และของ TSS เท่ากับ 2 และ 5 mg/L ตามลำดับ ผลการเปรียบเทียบระหว่างห้องปฏิบัติการไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p > 0.05) และผลการทดสอบความชำนาญมีค่า Z-score อยู่ในเกณฑ์ยอมรับ (|z| ≤ 2) ค่าความไม่แน่นอนขยายสูงสุดของ TDS และ TSS เท่ากับ ±32.22 และ ±14.46 mg/L ตามลำดับ สรุปได้ว่าวิธีทดสอบ TDS และ TSS มีความแม่นยำ ความเที่ยง และเชื่อถือได้ สามารถใช้เป็นข้อมูลสนับสนุนการพัฒนาระบบคุณภาพของห้องปฏิบัติการ และรองรับการขอรับรองตามมาตรฐาน ISO/IEC 17025
Downloads
References
กรมควบคุมมลพิษ. (2553). คู่มือวิธีปฏิบัติสำหรับการเก็บตัวอย่างน้ำจากแหล่งน้ำ. กรุงเทพฯ: กรมควบคุมมลพิษ.
กัลยา กุลจิตติอารีย์. (2563). การพัฒนาห้องปฏิบัติการวิเคราะห์คุณภาพสิ่งแวดล้อมเพื่อขอการรับรองงานทดสอบปริมาณสารที่ละลายได้ทั้งหมด (TDS) ในตัวอย่างน้ำผิวดิน น้ำเสีย และน้ำประปา ปริมาณสารแขวนลอยทั้งหมด (TSS) ในตัวอย่างน้ำผิวดินและน้ำเสีย และโลหะหนักในตัวอย่างน้ำผิวดิน ตามมาตรฐาน ISO/IEC 17025:2017 (เอกสารผลงาน). ราชบุรี: สำนักงานสิ่งแวดล้อมภาคที่ 8 (ราชบุรี).
จิตติรัตน์ ชูชาติ, สงกรานต์ มะลิสอน, พจมาลย์ ภู่สาร, ญาณธิชา จิตต์สะอาด, สุภา โพธิจันทร์, และ กัณฐณา คล้ายแก้ว. (2564). การพัฒนาและตรวจสอบความใช้ได้ของวิธีวิเคราะห์ปริมาณของแข็งที่ละลายน้ำทั้งหมดและหาค่าคงที่เพื่อประเมินความเค็มของน้ำทางการเกษตร (รายงานผลงานวิจัยประจำปี). กรุงเทพฯ: กรมวิชาการเกษตร.
ชวิศา ชวิศบวรวงศ์. (2565). การพัฒนาระบบควบคุมคุณภาพของผลการทดสอบด้วยการตรวจสอบวิธีวิเคราะห์หาปริมาณสารแขวนลอยทั้งหมดในตัวอย่างน้ำผิวดินและน้ำเสีย ตามมาตรฐาน ISO/IEC 17025:2017. (ผลงานเพื่อประเมินแต่งตั้งตำแหน่งนักวิชาการสิ่งแวดล้อมชำนาญการ). อุบลราชธานี: สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 12.
ผุสดี ถาวรวงศ์มั่นคง. (2560). การพัฒนาห้องปฏิบัติการวิเคราะห์คุณภาพสิ่งแวดล้อมเพื่อขอการรับรองงานทดสอบปริมาณสารที่ละลายได้ทั้งหมดในน้ำ (Total Dissolved Solids: TDS) ตามมาตรฐาน ISO/IEC 17025:2005 (ผลงานเพื่อประเมินตำแหน่งนักวิชาการสิ่งแวดล้อมชำนาญการพิเศษ). สำนักงานสิ่งแวดล้อมภาคที่ 11. นครราชสีมา: สำนักงานปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม.
AOAC. (2016). Official methods of analysis of the association of official analytical chemists (20th ed.). Washington DC: AOAC International.
APHA. (2017). Standard methods for the examination of water and wastewater (23rd ed.). Washington DC: American Public Health Association.
International Organization for Standardization. (2008). ISO/IEC Guide 98-3:2008: Uncertainty of measurement—Part 3: Guide to the expression of uncertainty in measurement (GUM:1995). International Organization for Standardization.
International Organization for Standardization. (2017). ISO/IEC 17025:2017: General requirements for the competence of testing and calibration laboratories. International Organization for Standardization.
